Krótka biografia
Jego Świątobliwość XIV Dalajlama, Tenzin Gjaco,
jest zarówno duchowym, jak i politycznym przywódcą Tybetu.
Urodził się 6 lipca 1935 roku w rodzinie rolników, w małym domu położonym w Taktser (prowincja Amdo), w północno wschodnim Tybecie. W wieku dwóch lat został rozpoznany jako inkarnacja XIII Dalajlamy – Tubtena Gjaco; nosił wówczas imię Lhamo Thondup.
Wierzy się, że dalajlamowie są manifestacjami Awalokiteśwary – Czenreziga, Bodhisattwy Współczucia i świętego patrona Tybetu. Bodhisattwowie to oświecone istoty, które rezygnują z odejścia w nirwanę i odradzają się wśród ludzi, aby im służyć.
Nauka w Tybecie
Jego Świątobliwość rozpoczął klasztorną edukację jako sześciolatek.
Program nauczania zawierał pięć głównych i pięć pomniejszych przedmiotów. Do głównych należały: logika, tybetańska sztuka i kultura, sanskryt, medycyna oraz buddyjska filozofia zgrupowana wg pięciu kategorii: Pradżniaparamita – doskonała, pierwotna mądrość, Madhjamika – filozofia drogi środka, Winaja – kanon mnisiej dyscypliny, Abidharma – psychologia i metafizyka oraz Rapmana – logika i epistemologia (teoria poznania, nauka zajmująca się relacją między poznaniem a rzeczywistością). Do pięciu pomniejszych przedmiotów należały poezja, muzyka i dramat, astrologia, słownictwo i frazeologia.
W 1959, w wieku 23 lat, podczas dorocznego święta Mynlam przystąpił do końcowego egzaminu w lhaskiej świątyni Dżokhang. Zdał z wyróżnieniem, uzyskując tytuł gesze lharampy, najwyższy stopień, który można porównać z doktoratem z buddyjskiej filozofii.
Odpowiedzialność przywódcy
Rok po chińskiej inwazji na Tybet (1949) Jego Świątobliwość otrzymał pełnię politycznej władzy. W 1954 roku udał się do Pekinu w celu przeprowadzenia pokojowych rozmów z Mao Zedongiem, oraz innymi chińskimi przywódcami, wśród których znajdowali się Deng Xiaoping i Czu Enlai.
Ostatecznie, w 1959 roku, po brutalnym zdławieniu przez wojska chińskie powstania w Lhasie, Jego Świątobliwość zmuszony był do ucieczki i szukania azylu. Od tamtej pory mieszka w Dharamsali (pn. Indie), która stała się siedzibą tybetańskiego rządu na wygnaniu.
Po chińskiej inwazji Jego Świątobliwość wielokrotnie zwracał się do Narodów Zjednoczonych o uregulowanie kwestii Tybetu. Zgromadzenie Generalne przyjęło trzy uchwały w sprawie Tybetu: w 1959, 1961 i 1965 roku.
Procesy demokratyczne
W 1963 roku Jego Świątobliwość wystąpił ze szkicem demokratycznej konstytucji Tybetu, którą wspierał szereg reform, demokratyzujących administracyjne schematy. To reformatorskie spojrzenie zrodziło nową demokratyczną konstytucję, którą nazwano „Kartą Narodu Tybetańskiego na Wygnaniu”.
Karta zapewnia wolność wypowiedzi, zgromadzeń i przemieszczania się. Zawiera również szczegółowy opis funkcjonowania tybetańskiego rządu, z uwzględnieniem podlegających mu obywateli – uchodźców.
W 1992 roku Jego Świątobliwość wydał zbiór zasad przyszłej konstytucji, która miałaby obowiązywać w wolnym Tybecie. Ogłosił, że z chwilą uzyskania wolności, najpilniejszym zadaniem będzie powołanie rządu. Jego pierwszą powinnością stanie się wybranie konstytucyjnego zgromadzenia w celu ustanowienia tybetańskiej konstytucji. W tym dniu Jego Świątobliwość ma przekazać swoją historyczną i polityczną pełnię władzy nowo obranemu prezydentowi i rozpocząć życie jako zwykły obywatel.
Jego Świątobliwość wyraził również nadzieję, że przyszły Tybet, składający się z trzech tradycyjnych prowincji: U-Tsang, Amdo i Kham, będzie demokratyczną federacją.
W maju 1990 roku reformy doczekały się realizacji w postaci prawdziwie demokratycznej tybetańskiej administracji na wygnaniu. Gabinet (Kashag), który był dotąd zwoływany przez Dalaj Lamę, został rozwiązany podczas Dziesiątego Zgromadzenia Deputowanych Narodu Tybetańskiego (tybetański parlament na wygnaniu). W tym samym roku odbyły się wybory: tybetańscy uchodźcy w Indiach i w 33 innych krajach wybrali 46 członków Jedenastego Zgromadzenia. Zgromadzenie wyłoniło nowych członków gabinetu.
We wrześniu 2001 nastąpił kolejny krok na drodze przemian: tybetański elektorat w bezpośrednich wyborach wyłonił Kalona Tripę jako seniora – ministra. Kalon Tripa wybrał swój własny gabinet, który miał zostać zatwierdzony przez Zgromadzenie. Był to pierwszy w historii Tybetu przypadek, kiedy o politycznym przywództwie zadecydował naród.
Inicjatywy pokojowe
Mając na uwadze wciąż pogarszającą się sytuację w Tybecie, Jego Świątobliwość zaproponował we wrześniu 1987 roku wdrożenie Pięciopunktowego Planu Pokojowego. W jego wizji Tybet miałby się stać sanktuarium: pokojową strefą w sercu Azji, gdzie wszystkie czujące istoty mogłyby żyć w harmonii, ciesząc się zachowanym i odtworzonym unikalnym naturalnym środowiskiem.
Jak dotąd liczne pokojowe propozycje Jego Świątobliwości nie spotkały się z pozytywną odpowiedzią ze strony Chin.
Pięciopunktowy Plan Pokojowy
W orędziu do członków Kongresu Stanów Zjednoczonych, wygłoszonym w Waszyngtonie 21 września 1987 roku, Jego Świątobliwość nakreślił plan pokojowy, na który składa się pięć zasadniczych punktów:
- Przekształcenie całego Tybetu w strefę pokojową.
- Odstąpienie od polityki przesiedlania chińskiej ludności,zagrażającej istnieniu Tybetańczyków jako narodu.
- Poszanowanie fundamentalnych praw człowieka i demokratycznych swobód Tybetańczyków.
- Odtworzenie i ochrona naturalnego środowiska Tybetu oraz odstąpienie od produkcji broni nuklearnej i składowania odpadów radioaktywnych w Tybecie.
- Rozpoczęcie poważnych rokowań, dotyczących przyszłego statusu Tybetu i stosunków między narodem tybetańskim i chińskim.
Propozycja Strasburska
15 czerwca 1988 roku, zwracając się do Parlamentu Europejskiego w Strasburgu, Jego Świątobliwość rozwinął szczegółowo ostatni punkt ze swego Pięciopunktowego Planu Pokojowego. Zaproponował rozmowy między stroną chińską i tybetańską, które miałyby doprowadzić do utworzenia samorządnej i demokratycznej jednostki politycznej obejmującej wszystkie prowincje Tybetu.
Jednostka taka istniałyby na zasadzie stowarzyszenia z Chińską Republiką Ludową. Chiński rząd zachowałby odpowiedzialność za obronność i zagraniczną politykę Tybetu.
Powszechne uznanie
Dalajlama jest człowiekiem pokoju.
W 1989 roku otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla za wolną od przemocy walkę na rzecz wyzwolenia Tybetu. Nawet w obliczu skrajnej agresji nawołuje do niestosowania przemocy.
Jest pierwszym Laureatem Nagrody Nobla, który został doceniony także ze względu na swoją troskę o środowisko naturalne.
Jego Świątobliwość podróżował do ponad 62 krajów na 6 kontynentach, odbywając spotkania z prezydentami, premierami i koronowanymi głowami największych i najważniejszych państw. Podtrzymuje dialog z przywódcami różnych religii oraz wieloma znanymi naukowcami.
W uznaniu Jego wysiłków na rzecz pokoju, głoszenia haseł uniwersalnej odpowiedzialności i współczucia, działania bez przemocy oraz międzyreligijnego porozumienia, Jego Świątobliwość został od 1959 roku uhonorowany ponad 84 nagrodami, doktoratami honoris causa i innymi wyróżnieniami. Jest również autorem ponad 72 książek.
Uważa się za zwykłego buddyjskiego mnicha.
źródło: www.dalailama.com